menu_icon

Conflictstof rond de dominee

29 maart 2016 Publicaties Voorlichting

Tussen kerkenraad en predikant zijn samenwerkingsproblemen numeriek de belangrijkste oorzaak van conflicten. Zeer herkenbaar en menselijk, want het komt voor in alle arbeidsverhoudingen zowel bij overheden en instellingen als bij ondernemingen. Maar desondanks lastig en het kan uiteindelijk een blokkade vormen om samen verder te kunnen. Betrekkelijk zelden is er een geschil over de theologie of over wangedrag of een strafbaar feit. Gelukkig maar.

Als coaching, verduidelijking van afspraken, visitatie, mediation, een convenant, ruiling of vrijwillig vertrek niet helpt of geen oplossing biedt om de samenwerking te verbeteren, komt voor alle betrokkenen ongewild toch een ontslag van de dominee in beeld. In kerktaal heet dat losmaking.

Zowel vanuit de kant van een kerkenraad alsook op verzoek van een predikant, hebben we veel ervaring in advies en rechtsbijstand in een traject van losmaking en in het zoeken naar alternatieve oplossingen.

Samenwerkingsproblemen

De samenwerkingsproblemen tussen een kerkenraad en predikant  kennen een bijzonder aspect. Immers aan het idee van kerk-zijn zijn idealen van vrede en recht verbonden. We hebben het dan over de grote rol van wederzijdse en zeer diverse verwachtingen die keer op keer een rol spelen bij het ontstaan van conflicten.

Het beroep van dominee lijkt aan innerlijke tegenstrijdigheid te lijden. De predikant is qua ambt een ouderling, maar er zijn betekenisvolle verschillen. De predikant is een gewoon mens net als ieder ander, maar van hem of haar wordt wel een – in alle opzichten – ‘voorbeeldig’ gedrag verwacht. Worden ouderlingen/oudsten en diakenen voor bepaalde tijd benoemd, een dominee wordt voor het leven bevestigd in het ambt en in de plaatselijke kerk meestal beroepen voor onbepaalde tijd.  Een bezoek van een dominee wordt doorgaans anders ervaren dan een bezoek van een ouderling of diaken. Een predikant is een betaalde professional en ouderlingen/diakenen zijn onbetaalde vrijwilligers.

Positie predikant

Wie nog verder doorvraagt en wil weten wat de positie van een dominee is, komt meteen aan een andere vraag: wat is de kerk en wat betekent de onderlinge verbondenheid daarin? Kortom de verwachtingen van kerkleden voor wat de dominee of pastor voor hen is, lopen vaak uiteen.

Het kerkbestuur wordt uitgeoefend door een kerkenraad. Dikwijls met een dagelijks bestuur wat wordt aangeduid als moderamen. Ook daar zijn de verwachtingen over de onderlinge verhouding vaak onuitgesproken en ingekleurd. In de relatie tussen kerkenraad en predikant dient de laatste wel de eindverantwoordelijkheid en de bevoegdheid van de kerkenraad te erkennen, maar de predikant heeft in de regel geen arbeidsovereenkomst maar een verbintenis met de kerk. Van werkgeversgezag is dan geen sprake. Heeft de kerkenraad wel het recht van eenzijdige instructie? Hoe de bestuurlijke relatie moet worden ingevuld is dus niet zo eenvoudig te zeggen. Een volgende ideale voedingsbodem voor spanningen en conflicten tussen kerkenraad en dominee. Dat wordt nog versterkt doordat veel predikanten zich 24/7 uur beschikbaar voelen en in de praktijk niet altijd even goed zijn in organiseren en delegeren.

Procedures

Bij de meeste kerkgenootschappen is de predikant geen werknemer en valt hij dus niet onder de sociale werknemersverzekeringen. Dus geen WW of ZW/WIA voor een dominee die ontslagen of langdurig ziek wordt. Daar is ook geen premie voor afgedragen. Voor hem of haar rest de bijstand. Dat maakt een ontslag ook duur voor de kerken. De PKN heeft een wachtgeldregeling en de kleinere protestantse kerken (GKV, NGK CGK) hebben collectieve regelingen met meer of minder ruimte voor maatwerkafspraken. Ook zijn er bij deze vier kerkelijke denominaties allerlei procedures bij classis en College voor de Ambtsontheffing, College voor Beroep etc., voordat een predikant kan worden losgemaakt van de gemeente.  In kerken die zich rekenen tot de Baptisten, Pinksterbeweging of Evangelische Gemeenten zijn de collectieve afspraken – als die er zijn – veel beperkter. De kosten van een losmaking worden dan vaak niet of in veel mindere mate gedeeld met andere kerken.

Losmaking

Losmaking is een uiterst middel. In zoverre sluit dat aan bij het arbeidsrecht voor werknemers. Als schorsing en daarna losmaking onvermijdelijk wordt dan dient het zorgvuldig te gebeuren. In de praktijk gaat dat nog wel eens mis omdat velen in het kerkrecht weinig deskundig zijn.

Rechtspositie

Juridisch gezien hebben kerken een eigen rechtspositie. De scheiding van kerk en staat brengt mee dat de burgerlijke rechter zeer terughoudend is en toepassing van het eigen kerkrecht voorop stelt. Dat kerkrecht wordt vormgegeven door de kerkorde en uitgewerkt in ordinantiën, werkorde en andere interne regelingen. Het daar beschreven recht gaat voor het burgerlijk recht. Het is echter een misverstand  te denken dat het eigen kerkrecht geheel geïsoleerd staat van het burgerlijke recht. Er zijn fundamentele rechtsbeginselen die doorwerken in het kerkrecht ook al zijn ze niet expliciet daarin beschreven. Denk hierbij aan het beginsel van hoor en wederhoor, toezending en inzage in alle stukken van het dossier, wraking van partijdige geschillenbeslechters etc.

Communicatie

Naast de zorgvuldige naleving en toetsing van het kerkrechtelijke aspect zal ook  veel aandacht dienen te zijn voor de communicatie, mede om te voorkomen dat conflicten almaar verder uitdijen. In de kerkelijke gemeente zijn vaak tegengestelde loyaliteiten ten opzichte van de predikant. En een predikant die losgemaakt wordt zal in de regel wel een reële kans dienen te ontvangen in het kerkgenootschap om elders opnieuw beroepen te kunnen worden. Dat stelt hoge eisen aan de communicatie.

Mr. Bert Tol, maart 2016

 

Arbeidsrechtjurist te Zwolle

Bureau Arbeidsrecht      tel. 038-45 35 025    info@berttol.nl     www.berttol.nl

bracket

Op de hoogte blijven van veranderingen in het Arbeidsrecht en het overeenkomstenrecht voor ZZP'ers? Laat hier uw e-mailadres achter en ontvang enkele malen per jaar onze digitale Nieuwsbrief.